Da bị cháy nắng phải làm sao, bao lâu thì hết và có trắng lại được không?

Đi biển một buổi, chạy xe giữa trưa không áo khoác, tối về da mặt và tay đỏ rực, nóng ran, chạm vào là rát. Đó là cháy nắng. Câu hỏi đầu tiên ai cũng gõ là "da bị cháy nắng phải làm sao", câu thứ hai là "bao lâu thì trắng lại".

Tin tốt: phần lớn trường hợp cháy nắng nhẹ tự lành sau vài ngày nếu bạn làm đúng và không làm sai. Tin không vui: không có loại kem nào làm da "hết ngay" hay trắng lại sau một đêm. Bài này nói thẳng việc nên làm, việc không nên làm, thời gian thật để da hồi lại, và lúc nào thì không tự xử lý ở nhà nữa.

1. Da bị cháy nắng là như thế nào, có sao không?

Vì sao da bị cháy nắng? Tia UVB trong ánh nắng làm tổn thương các tế bào ở lớp ngoài cùng của da. Cơ thể phản ứng bằng cách giãn mạch máu và gây viêm, nên da đỏ, nóng và đau. Người da sáng, trẻ nhỏ, người đang dùng sản phẩm có acid hoặc retinoid dễ bị hơn. Trời âm u vẫn có thể cháy nắng, mặt nước và cát còn phản chiếu thêm tia UV.

Da bị cháy nắng như thế nào? Thường sau vài giờ ra nắng, da bắt đầu ửng đỏ, nóng, rát, đau khi chạm hoặc khi quần áo cọ vào. Mức đỏ thường rõ nhất trong khoảng một ngày sau đó. Vài ngày sau da khô căng, bong tróc từng mảng. Nặng hơn thì nổi bọng nước.

Da bị cháy nắng có sao không? Một lần cháy nhẹ thường không để lại hậu quả lâu dài. Nhưng cháy nắng là dấu hiệu da đã bị tổn thương do UV, và bị lặp lại nhiều lần làm da sạm, lão hóa sớm, nhiều đốm nâu hơn. Đó là lý do phòng vẫn quan trọng hơn xử lý.

Da bị cháy nắng có ngứa không? Có, thường ngứa ở giai đoạn bong tróc, khoảng ngày thứ ba trở đi. Ngứa là do da khô và đang thay lớp mới. Đừng gãi hay bóc, chỉ dưỡng ẩm.

2. Da bị cháy nắng phải làm sao trong 24 giờ đầu?

Đây là cách xử lý khi da bị cháy nắng ở mức nhẹ đến vừa (đỏ, rát, chưa phồng rộp diện rộng):

1. Ra khỏi nắng ngay. Mỗi phút thêm dưới nắng là thêm tổn thương. Vào bóng râm, mặc áo che vùng bị cháy.
2. Làm mát da. Tắm hoặc rửa bằng nước mát (không lạnh buốt), hoặc đắp khăn sạch thấm nước mát lên vùng da đỏ 10 đến 15 phút, làm vài lần trong ngày. Thấm khô nhẹ, không chà.
3. Dưỡng ẩm khi da còn hơi ẩm. Chọn loại dịu, không cồn, không hương liệu (xem mục 3).
4. Uống nhiều nước. Cháy nắng kéo nước ra bề mặt da, cơ thể dễ thiếu nước hơn bạn nghĩ.
5. Mặc đồ rộng, vải cotton. Tránh đồ bó cọ vào vùng da đang rát.
6. Nếu đau nhiều, hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ loại thuốc giảm đau phù hợp với bạn, đừng tự mua theo lời truyền miệng.

Bị cháy nắng có nên chườm đá không? Không nên áp đá trực tiếp lên da. Da đang tổn thương, đá lạnh sát da có thể làm tổn thương thêm. Nếu muốn mát hơn, bọc đá trong khăn mỏng và chườm từng chút, hoặc đơn giản dùng khăn nước mát là đủ.

Với da mặt bị cháy nắng đỏ rát, cách làm giống hệt nhưng cần nhẹ tay hơn: rửa mặt bằng nước mát, tạm ngưng sữa rửa mặt tạo bọt mạnh, ngưng trang điểm vài ngày. Với da tay bị cháy nắng, vùng mu bàn tay và cẳng tay hay bị quên, chỉ cần làm mát, dưỡng ẩm và che bằng áo dài tay khi ra đường.

3. Da bị cháy nắng nên bôi gì, dùng kem gì?

Mục tiêu lúc này chỉ có hai: làm dịu và giữ ẩm. Không cần "kem đặc biệt" đắt tiền. Những thứ hợp lý:

• Gel lô hội (nha đam): mát, nhẹ, dễ chịu. Chọn loại không cồn, không hương liệu. Đừng bôi lá nha đam tươi cắt từ vườn lên mặt nếu bạn chưa thử, nhựa lá có thể gây kích ứng ở da nhạy cảm.
• Serum hoặc kem có B5 (Panthenol): B5 giữ ẩm và làm dịu tốt, hợp với da đang khô căng, sắp bong. Thoa lớp mỏng, vỗ nhẹ.
• Kem dưỡng phục hồi dạng lotion mỏng: không hương liệu, không cồn, càng ít thành phần càng tốt.
• Xịt khoáng: mát tức thời nhưng nước bay hơi rất nhanh và có thể làm da khô hơn. Nếu xịt, hãy thấm nhẹ rồi bôi dưỡng ẩm ngay sau. Tránh loại "toner xịt" có acid (AHA, BHA, mandelic) vì sẽ làm vùng da đang cháy rát hơn.

Da bị cháy nắng bôi vaseline được không? Trong ngày đầu, khi da còn nóng, không nên. Lớp sáp dầu dày phủ kín bề mặt và giữ nhiệt lại, nhiều người thấy rát hơn. Khi da đã hết nóng, đang bong khô (và không có vết trầy hay bọng nước vỡ), thoa một lớp mỏng ở chỗ khô nhất thì không sao.

Da bị cháy nắng nên đắp mặt nạ gì? Thật lòng là không cần đắp mặt nạ. Nếu muốn, chỉ dùng mặt nạ giấy cấp ẩm không hương liệu, không acid, và chờ khi da đã hết rát. Tuyệt đối không đắp mặt nạ tự làm từ chanh, cà chua, dưa leo trộn mật ong hay bột nghệ.

Một điều người bán ít nói: thoa thử trên một vùng nhỏ trước. Da vừa cháy nắng nhạy hơn bình thường, sản phẩm bạn dùng quen hằng ngày vẫn có thể châm chích. Nếu da phản ứng mạnh sau khi bôi, hãy đọc thêm cách đưa da về ổn định trong bài da vừa bị kích ứng vì mỹ phẩm.

4. Những việc không nên làm khi da bị cháy nắng

• Không đắp chanh, giấm, kem đánh răng, dầu gió, nước đá muối. Đây là các mẹo truyền miệng phổ biến nhất và cũng gây kích ứng, bỏng rát thêm nhiều nhất.
• Không nặn hay chọc bọng nước. Lớp da trên bọng nước là "băng" tự nhiên. Chọc vỡ là mở đường cho nhiễm trùng và dễ để lại vết thâm.
• Không bóc da khi bong tróc. Để da tự rụng. Bóc sớm để lộ lớp da non đỏ, rát, dễ sạm.
• Tạm ngưng tẩy da chết, retinol, AHA, BHA, vitamin C dạng acid cho đến khi da hết đỏ và hết bong, thường khoảng một tuần.
• Không quay lại phơi nắng ở vùng da vừa cháy trong những ngày tiếp theo.

5. Da bị cháy nắng bao lâu thì hết, bao lâu thì phục hồi?

Thời gian phụ thuộc mức độ. Bảng dưới là mốc thường gặp, mỗi người có thể nhanh chậm khác nhau:

Da bị cháy nắng có tự hết không, có tự phục hồi được không? Với mức nhẹ và vừa, có. Da tự thay lớp mới. Việc bạn làm chỉ là giúp quá trình đó dễ chịu hơn và không làm nó tệ đi. Phần đỏ rát hết trước, phần sạm màu thì lâu hơn nhiều, xem mục tiếp theo.

6. Da bị cháy nắng có trắng lại được không? Sạm đen bao lâu thì hết?

Da bị cháy nắng có đen không? Thường là có. Sau khi hết đỏ, nhiều người thấy vùng da đó sẫm màu hơn. Đây là da tự sản sinh thêm sắc tố để chống lại tia UV, gọi là sạm nắng.

Da bị cháy nắng có trắng lại không? Phần lớn có, da sẽ dần về màu vốn có của bạn. "Trắng lại" ở đây nghĩa là về màu cũ, không phải trắng hơn trước. Da bị cháy nắng sạm đen bao lâu thì hết? Thường mất vài tuần đến vài tháng, tùy độ đậm, tuổi và việc bạn có tiếp tục phơi nắng hay không. Da tay và chân thường lâu hơn da mặt.

Da mặt bị cháy nắng sạm đen phải làm sao? Ba việc, theo thứ tự quan trọng:

1. Chống nắng thật kỹ mỗi ngày. Không chống nắng thì sạm cũ chưa nhạt, sạm mới đã chồng lên. Đây là việc quan trọng nhất, kem dưỡng sáng chỉ đứng sau.
2. Chờ da hết đỏ, hết bong rồi mới dùng sản phẩm dưỡng sáng có niacinamide hoặc vitamin C, bắt đầu nồng độ nhẹ.
3. Kiên nhẫn. Không có cách an toàn nào để "trắng lại trong 7 ngày". Sản phẩm hứa như vậy đáng nghi.

Sạm da có nên phơi nắng không? Không. Phơi thêm chỉ làm sạm đậm hơn. Ra ngoài thì che chắn và bôi kem chống nắng. Nếu vùng sạm thành mảng đối xứng hai bên má, không nhạt đi sau vài tháng, có thể đó là nám chứ không phải sạm nắng thông thường. Đọc thêm ở bài nám da có mấy loại.

7. Tàn nhang là gì, có phải là nám không, có hết không?

Nhiều người phát hiện tàn nhang sau một mùa hè phơi nắng nhiều, nên hay nhầm với sạm hoặc nám. Bảng dưới giúp bạn phân biệt nhanh:

Tàn nhang hình thành như thế nào, nằm ở lớp nào của da? Tàn nhang là những điểm sắc tố tập trung ở lớp thượng bì, phần trên cùng của da. Yếu tố di truyền quyết định phần lớn, người da sáng có xu hướng nhiều tàn nhang hơn, và ánh nắng làm chúng đậm lên.

Tàn nhang có hết được không, có xoá được không? Kem dưỡng chỉ giúp tàn nhang nhạt đi phần nào khi kết hợp chống nắng đều đặn. Tàn nhang bẩm sinh hay di truyền thì gần như không mất hẳn bằng mỹ phẩm. Laser hay peel tại cơ sở y tế có thể làm mờ rõ hơn, nhưng tàn nhang thường quay lại nếu bạn không chống nắng sau đó. Việc này cần bác sĩ da liễu đánh giá, không nên tự làm ở cơ sở không rõ ràng.

Tàn nhang có lây lan không, có thành nốt ruồi không? Không lây, không tự biến thành nốt ruồi. Nhưng nếu một đốm nâu mới mọc, lớn nhanh, bờ nham nhở, nhiều màu, ngứa hoặc chảy máu, hãy đi khám, đừng tự nghĩ đó là tàn nhang.

8. Khi nào da bị cháy nắng phải đi khám?

Mỹ phẩm không thay thế thuốc và không thay cho việc khám. Hãy đến cơ sở y tế hoặc bác sĩ da liễu ngay khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Phồng rộp diện rộng, ví dụ cả lưng, cả vai hoặc phần lớn mặt.
• Sốt, ớn lạnh, buồn nôn, nôn, đau đầu nhiều, chóng mặt, lú lẫn hoặc ngất.
• Dấu hiệu thiếu nước: khát nhiều, môi khô, tiểu ít, mệt lả.
• Dấu hiệu nhiễm trùng: bọng nước có mủ, vùng đỏ lan rộng, sưng nóng và đau tăng dần sau vài ngày.
• Trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới một tuổi, bị cháy nắng.
• Da cháy nắng sau khi dùng thuốc mới, hoặc tình trạng không đỡ sau khoảng một tuần.

Cháy nắng nặng kèm sốt và buồn nôn có thể đi cùng say nắng, tình trạng cần được xử lý y tế chứ không phải bôi kem.

9. Phòng cháy nắng: bôi kem chống nắng đủ lượng, bôi lại và che chắn

Phần lớn người bị cháy nắng dù "có bôi kem chống nắng" là vì bôi quá ít hoặc không bôi lại. Vài nguyên tắc thực tế:

• Đủ lượng: cho mặt và cổ, khoảng hai đốt ngón tay kem. Cho toàn thân người lớn khi đi biển, cần lượng lớn hơn nhiều, cỡ một chén nhỏ đầy. Bôi mỏng là chỉ số SPF trên bao bì không còn đúng.
• Bôi lại: khoảng mỗi hai giờ khi ở ngoài trời, và luôn bôi lại sau khi bơi, ra nhiều mồ hôi hoặc lau khăn. Kháng nước không có nghĩa là bôi một lần cho cả ngày.
• Đừng quên: tai, gáy, mu bàn tay, mu bàn chân, đường rẽ ngôi tóc.
• Che chắn: mũ rộng vành, kính râm, áo dài tay. Tránh nắng gắt từ khoảng 10 giờ đến 15 giờ.
• Khi đi biển: chọn loại kháng nước, mang tuýp nhỏ theo người để bôi lại. Cát và nước phản chiếu thêm tia UV nên dù ngồi dưới dù vẫn có thể cháy.

Chọn màng lọc vật lý hay hóa học, xem bài kem chống nắng vật lý hay hóa học. Muốn so sánh các hãng shop đang bán, xem so sánh kem chống nắng Sunplay, Eucerin, Farmona.

10. Sản phẩm shop đang có cho da cháy nắng và phòng nắng

• Tinh chất B5 Basic Hydration 5% DrCeutics 30g — 118.000đ · Chất mỏng, thấm nhanh, hợp da dầu cần làm dịu và cấp ẩm sau nắng.
• Serum B5 Panthenol 10% + Rau má DrCeutics 40g — 168.000đ · Không cồn, không hương liệu, hợp da đang khô căng, sắp bong tróc.
• Senka Perfect UV Gentle Milk SPF50+ — 149.000đ · Không cồn, không dầu khoáng, hợp da nhạy cảm vừa hồi lại sau cháy nắng.
• Fixderma Shadow SPF50+ Cream 75g — 193.000đ · Dạng kem có độ ẩm, hợp da khô hay bong tróc phải ra ngoài nhiều.
• Sunplay Super Block SPF50+ 70g — 141.000đ · Kháng nước, dùng cho mặt và toàn thân khi đi biển, đi bơi.
• Sunplay Super Block SPF50+ 30g — 73.000đ · Tuýp nhỏ bỏ túi để bôi lại giữa ngày.
• Sunplay Skin Aqua Clear White SPF50+ 25g — 87.000đ · Có niacinamide, vitamin C, hợp da dầu đang bị sạm nhẹ.
• Farmona Sun Face Cream Oil Free SPF50+ — 485.000đ · Không chứa dầu, có panthenol, hợp da dầu mụn muốn mặt khô thoáng.

Lưu ý: kem chống nắng là để phòng, không phải để bôi lên vùng da đang phồng rộp. Khi da còn đỏ rát, ưu tiên ở trong nhà và che bằng quần áo.

11. Câu hỏi nhanh

Da bị cháy nắng có phục hồi được không? Có, với mức nhẹ và vừa. Lớp da tổn thương sẽ bong đi và được thay bằng lớp mới. Tổn thương do UV tích lũy qua nhiều lần cháy nắng thì không "xóa" được, nên đừng để bị lặp lại.

Da bị cháy nắng làm sao cho hết nhanh? Không có cách làm hết trong một đêm. Làm mát, dưỡng ẩm, uống đủ nước và tránh nắng là cách để da hồi nhanh nhất có thể. Mọi mẹo chanh, kem đánh răng đều làm chậm hơn.

Da mặt bị cháy nắng có trắng lại được không? Thường về lại màu cũ sau vài tuần đến vài tháng nếu chống nắng đều. Da mặt hồi nhanh hơn da tay chân vì thay mới nhanh hơn và ít bị phơi lại hơn.

Da tay bị cháy nắng làm sao để trắng lại? Giống da mặt: dưỡng ẩm, che chắn bằng áo dài tay hoặc găng tay khi chạy xe, bôi kem chống nắng cả mu bàn tay. Da tay thường lâu hơn, có thể vài tháng.

Da bị cháy nắng có nên tắm nước nóng không? Không. Nước nóng làm da đỏ và rát hơn. Tắm nước mát, thời gian ngắn, dùng sữa tắm dịu.

Bị cháy nắng có được trang điểm không? Nên ngưng vài ngày cho đến khi da hết rát. Lớp nền và tẩy trang hằng ngày đều thêm ma sát lên vùng da đang yếu.

Ngồi trong nhà có cần bôi kem chống nắng không? Nếu ngồi cạnh cửa kính có nắng chiếu vào nhiều giờ thì nên, vì tia UVA đi qua được kính. Ở phòng kín ít ánh sáng tự nhiên thì có thể bỏ qua.

Xịt chống nắng có tác dụng không? Có, nhưng rất dễ dùng thiếu lượng vì xịt ra nhiều phần bay vào không khí. Xịt đủ đến khi da ướt đều rồi xoa lại. Với mặt, nên xịt ra tay rồi thoa, đừng xịt thẳng vào mặt.

Xịt chống nắng hay kem chống nắng tốt hơn? Kem hoặc sữa dễ kiểm soát lượng hơn nên chắc ăn hơn. Xịt tiện để bôi lại trên người, trên tóc, khi tay bẩn hoặc đang ở biển.

Tàn nhang có xấu không? Không phải bệnh, không hại sức khỏe. Nhiều người thấy tàn nhang tự nhiên và đẹp. Muốn làm mờ hay giữ nguyên là lựa chọn của bạn.

Tàn nhang nên bôi gì? Trước hết là kem chống nắng mỗi ngày. Sau đó mới tới sản phẩm dưỡng sáng như niacinamide hoặc vitamin C. Tretinoin là thuốc kê đơn, cần bác sĩ chỉ định, không tự mua dùng.

Bị cháy nắng khi đang mang thai thì sao? Làm mát, dưỡng ẩm dịu như bình thường. Trước khi dùng thuốc giảm đau hay sản phẩm mới, nên hỏi bác sĩ sản khoa.

12. Tóm lại

Da bị cháy nắng thì ra khỏi nắng, làm mát bằng nước mát, dưỡng ẩm bằng thứ dịu nhất bạn có (gel lô hội, B5, kem phục hồi không hương liệu), uống đủ nước và để da tự bong. Không chanh, không kem đánh răng, không chọc bọng nước. Đỏ rát nhẹ hết trong vài ngày, sạm đen cần vài tuần đến vài tháng. Phồng rộp diện rộng, sốt, ớn lạnh, buồn nôn là lúc phải đi khám ngay. Và thứ đáng đầu tư nhất vẫn là một tuýp kem chống nắng bạn chịu bôi đủ lượng, bôi lại đều đặn.