Cứ vào mùa hanh khô là da căng sau khi rửa mặt, hai bên cánh mũi bong vảy, ống chân nổi vảy trắng và ngứa về đêm. Phần lớn mọi người phản ứng bằng cách mua một hũ kem "dưỡng ẩm sâu" thật đắt, bôi một lớp dày, rồi thấy da vẫn khô. Vấn đề thường không nằm ở giá tiền mà ở chỗ chọn sai loại kem cho mức khô của mình và bôi sai thời điểm.

Bài này trả lời thẳng hai câu "kem dưỡng ẩm cho da khô chọn loại nào" và "da khô mùa đông nên dùng gì": kem gồm những nhóm chất gì, chọn kết cấu ra sao, bôi lúc nào, và các thói quen đang làm da khô thêm.

Kem dưỡng ẩm cho da khô nhạy cảm dạng tuýp

1. Vì sao da khô vào mùa đông, và da dầu mùa đông có bị khô không?

Lớp ngoài cùng của da giống một bức tường gạch: tế bào sừng là gạch, lipid (ceramide, cholesterol, acid béo) là vữa. Mùa đông không khí ít hơi nước, gió lạnh, cộng thêm thói quen tắm nước nóng và ngồi phòng điều hoà sưởi, nước trong da bay hơi nhanh hơn bình thường. Khi "vữa" bị rửa trôi hoặc thiếu hụt, da mất nước liên tục, bề mặt sần lại, bong vảy và dễ ngứa.

Da dầu mùa đông có bị khô không? Có. Da dầu vẫn tiết dầu nhưng có thể thiếu nước: mặt vẫn bóng ở vùng chữ T mà hai má lại căng, bong vảy quanh mũi, trang điểm bị mốc. Đây là da thiếu nước, khác với da khô bẩm sinh (thiếu dầu). Người da dầu không cần kem đặc, chỉ cần một lớp dưỡng có chất cấp ẩm và giảm bớt các bước làm sạch mạnh.

2. Kem dưỡng ẩm cho da khô làm việc thế nào: cấp ẩm, làm mềm, khoá ẩm

Đọc bảng thành phần, bạn sẽ thấy hầu hết kem dưỡng ẩm là sự pha trộn của ba nhóm chất. Hiểu ba nhóm này là chọn được kem mà không cần nhớ tên hãng.

NhómLàm gìVí dụ trên bảng thành phầnLưu ý thật
Cấp ẩm (humectant)Hút và giữ nước ở lớp sừng, da mềm ngayGlycerin, Hyaluronic Acid / Sodium Hyaluronate, Urea, PanthenolDùng một mình trong phòng quá khô, nước có thể bay đi; cần lớp phía trên giữ lại
Làm mềm (emollient)Lấp khe giữa các tế bào sừng, da mịn, bớt sầnCeramide, Cholesterol, Squalane, Caprylic/Capric Triglyceride, dầu thực vật, bơ hạt mỡDầu thực vật nặng có thể gây bí với da dễ nổi mụn
Khoá ẩm (occlusive)Tạo màng mỏng giảm nước bay hơiPetrolatum, Paraffinum Liquidum, sáp, Dimethicone, LanolinBóng, dính hơn; hợp ban đêm và vùng rất khô hơn là cả mặt ban ngày

Một kem tốt cho da khô thường có đủ cả ba, chỉ khác tỷ lệ. Da hơi căng cần nhiều cấp ẩm, ít khoá ẩm. Da khô bong tróc, nứt nẻ cần thêm làm mềm và khoá ẩm. Urê là chất cấp ẩm đặc biệt vì ở nồng độ cao còn làm mềm lớp sừng dày; chọn bao nhiêu phần trăm cho vùng nào đã có trong bài urê trong mỹ phẩm: 1%, 5%, 10% hay 15%, ở đây không nhắc lại.

3. Chọn kết cấu theo mức khô: từ da hơi căng tới da mặt khô bong tróc

Đừng chọn theo quảng cáo "siêu ẩm" mà chọn theo cảm giác da của bạn sau khi rửa mặt 15 phút, không bôi gì.

Da bạn thế nàoKết cấu hợpBôi bao nhiêu
Hơi căng, không bong; da hỗn hợp, da dầu thiếu nướcGel kem, lotion mỏng có HA, glycerin1 lớp mỏng sáng và tối
Căng rõ, sần nhẹ, trang điểm bị mốcLotion hoặc kem mềm có ceramideSáng mỏng, tối dày hơn
Da mặt khô bong tróc, ngứa nhẹKem đặc có ceramide và chất khoá ẩm (petrolatum, dimethicone)Bôi lại khi thấy căng; tối chấm thêm lớp khoá ẩm ở vùng bong
Da siêu khô, nứt nẻ (tay, gót, ống chân)Kem đặc, sáp hoặc kem có urê nồng độ cao cho vùng da dàyNhiều lần trong ngày, sau mỗi lần rửa tay

Sữa dưỡng ẩm dạng lotion có vòi bơm cho mặt và cơ thể

4. Dưỡng ẩm cho da khô mùa đông: thứ tự bôi khi da còn ẩm

Mẹo rẻ nhất mà hiệu quả nhất: bôi kem khi da còn hơi ẩm, vài phút sau khi rửa mặt hoặc tắm. Lúc đó chất cấp ẩm có sẵn nước để giữ, lớp khoá ẩm đậy lên trên. Đợi da khô hẳn mới bôi là bạn đang khoá một lớp da đã khô.

  • Bước 1: Rửa mặt bằng nước mát hoặc ấm, thấm nhẹ bằng khăn, không chà.
  • Bước 2 (không bắt buộc): Toner cấp ẩm hoặc serum HA, vỗ lên khi mặt còn ẩm.
  • Bước 3: Kem dưỡng ẩm, lượng cỡ hạt đậu cho cả mặt, thêm cho vùng khô nhất.
  • Bước 4 (tối, chỉ khi bong tróc): Chấm một lớp mỏng chất khoá ẩm lên cánh mũi, khoé miệng, vùng bong vảy.
  • Ban ngày: Kem chống nắng là lớp cuối cùng.

Với cơ thể, quy tắc giống hệt: tắm xong lau sơ, thoa dưỡng thể ngay trong phòng tắm. Cách chọn giữa sữa, kem hay serum dưỡng thể đã có trong bài sữa dưỡng thể: chọn thế nào.

5. Kem dưỡng ẩm cho da khô ban ngày và ban đêm

Kem dưỡng ẩm cho da khô ban ngày nên mỏng hơn, thấm trong vài phút để kem chống nắng và lớp nền không bị trôi, vón. Lotion có ceramide và HA là lựa chọn dễ chịu. Kem dưỡng ẩm cho da khô ban đêm thì có thể đặc và béo hơn vì không phải trang điểm, không ra nắng; đây là lúc dùng kem có petrolatum hoặc thêm lớp khoá ẩm cho vùng bong.

Không bắt buộc mua hai hũ: một hũ, ban ngày lấy ít, ban đêm lấy nhiều hơn, là đủ cho đa số người. Mùa đông có cần chống nắng không? Có, tia UV vẫn còn khi trời lạnh, nhất là khi bạn ra đường ban ngày.

6. Trường hợp riêng: da khô nhạy cảm, da khô bị mụn, bà bầu, cho bé

Kem dưỡng ẩm cho da khô nhạy cảm: chọn bảng thành phần ngắn, ưu tiên ceramide, panthenol, allantoin; tránh hương liệu đậm và cồn khô đứng đầu bảng. Thử trước ở góc hàm 2–3 tối liên tiếp. Da đang rát đỏ thì dừng mọi thứ có acid, retinoid, chỉ giữ rửa nhẹ và một kem dịu.

Kem dưỡng ẩm cho da khô bị mụn: da khô vẫn có thể nổi mụn, đặc biệt khi đang dùng sản phẩm làm khô da. Chọn lotion hoặc kem mềm, tránh bôi dày dầu thực vật nặng lên vùng mụn; phần khoá ẩm chỉ chấm ở chỗ bong, không phủ cả mặt. Nếu da dầu mụn mà mùa đông bị căng, một kem cấp ẩm có HA kiểu gel kem hợp hơn kem đặc.

Kem dưỡng ẩm cho da khô bà bầu: các kem dưỡng ẩm cơ bản (glycerin, ceramide, petrolatum, urê nồng độ thấp) thường được xem là lựa chọn an toàn. Thứ cần tránh là nhóm retinoid, kể cả kem vitamin A dạng retinyl palmitate. Danh sách nên dùng và nên tránh khi mang thai có trong bài mang thai và cho con bú dùng mỹ phẩm nào được; khi không chắc, hỏi bác sĩ sản khoa.

Kem dưỡng ẩm cho da khô cho bé, bé sơ sinh: da bé mỏng, mất nước nhanh hơn người lớn. Chọn kem không hương liệu, ghi rõ dùng được cho trẻ sơ sinh, bôi sau tắm. Kem urê nồng độ cao, kem có acid hay tinh dầu không dành cho bé. Bé nổi mảng đỏ ngứa, rỉ dịch thì đưa bé đi khám nhi hoặc da liễu, đừng tự đổi kem liên tục.

Mỹ phẩm không thay thế thuốc. Kem dưỡng ẩm giúp da đỡ khô và đỡ ngứa do khô, nhưng không xử lý được chàm, nấm hay vảy nến.

7. Sai lầm làm da khô hơn mà ít ai nói

  • Tắm, rửa mặt bằng nước nóng. Nước nóng hoà tan lớp dầu tự nhiên nhanh hơn nhiều so với nước ấm. Tắm ngắn, nước ấm vừa đủ.
  • Tẩy da chết liên tục vì thấy bong vảy. Vảy bong là dấu hiệu hàng rào da đang yếu; chà thêm làm nó yếu hơn. Mùa khô, tối đa 1 lần mỗi tuần, da đang rát thì ngừng hẳn.
  • Sữa rửa mặt tạo bọt mạnh, rửa ra "kin kít". Cảm giác sạch kin kít là lúc da đã mất bớt lipid. Chọn sữa rửa mặt dịu, ít bọt; buổi sáng da khô có thể chỉ rửa nước.
  • Xịt khoáng rồi để tự khô. Nước bay hơi kéo theo cả nước trong da. Xịt xong phải bôi kem ngay.
  • Bóc vảy da bằng tay, gãi khi ngứa, đổi kem mới mỗi tuần. Da cần 2–4 tuần dùng đều mới đánh giá được một kem.
  • Dùng dầu dừa, mặt nạ tự làm thay kem. Chỉ có dầu mà không có nước và chất cấp ẩm thì da vẫn thiếu nước bên dưới.

8. Da khô mùa đông nên dùng gì: 8 lựa chọn cho mặt và body

Không có kem nào "tốt nhất" cho mọi người; hãy chọn theo bảng ở mục 3.

Hộp kem dưỡng ẩm cho vùng da khô nứt nẻ trên cơ thể

Hộp Nivea xanh bôi mặt được không, ai nên và không nên dùng, đã có bài riêng: hộp Nivea xanh có bôi mặt được không.

9. Câu hỏi nhanh

Da khô có ngứa không, tại sao da khô lại ngứa? Có. Khi hàng rào da hở, đầu dây thần kinh dưới da dễ bị kích thích bởi không khí khô, vải thô, nước nóng. Ngứa do khô thường giảm rõ sau vài ngày dưỡng ẩm đều; nếu không giảm, hãy xem mục khi nào nên đi khám.

Da khô ngứa phải làm sao? Tắm nước ấm, ngắn; thoa kem ngay khi da còn ẩm; cắt móng tay ngắn để gãi không trầy; mặc đồ cotton. Đêm ngứa nhiều có thể bôi lớp kem dày hơn trước khi ngủ.

Bị ngứa khô có da chết bong ra là bị sao? Đa số là da khô đơn thuần. Nhưng nếu vảy dày, thành mảng đỏ rõ bờ, rỉ dịch, lan rộng hoặc chỉ ngứa một vùng cố định thì có thể là chàm, nấm hay vảy nến, cần bác sĩ xem.

Da mất nước phải làm sao? Da mất nước (thiếu nước) xử lý bằng chất cấp ẩm như glycerin, HA rồi khoá lại bằng một lớp kem mỏng. Đừng nhầm với da khô thiếu dầu, cần kem béo hơn.

Da khô mùa đông nên đắp mặt nạ gì? Mặt nạ giấy hoặc mặt nạ ngủ cấp ẩm, 2–3 lần mỗi tuần. Đắp xong phải bôi kem lên trên; mặt nạ không thay được kem dưỡng.

Xịt khoáng cho da khô mùa đông có nên dùng? Được, nếu xịt rồi bôi kem ngay. Xịt cả ngày để tự khô thì da khô hơn.

Tự làm kem dưỡng ẩm cho da khô có được không? Không nên. Kem tự làm không có chất bảo quản, dễ nhiễm khuẩn, nấm sau vài ngày và không biết tỷ lệ các chất. Một hũ kem cơ bản giá vừa phải an toàn hơn.

Kem dưỡng ẩm cho da khô giá học sinh có đủ dùng không? Đủ. Glycerin, petrolatum, ceramide không cần đắt mới có tác dụng. Thứ quyết định là bôi đều và bôi đúng lúc.

Kem dưỡng ẩm cho da khô vitamin E có tốt hơn không? Vitamin E là chất chống oxy hoá, góp phần làm mềm, nhưng không phải chất chính quyết định độ ẩm. Hãy nhìn glycerin, ceramide, chất khoá ẩm trước.

Kem dưỡng ẩm cho da khô trước khi trang điểm dùng loại nào? Loại mỏng, thấm trong vài phút. Bôi xong đợi 3–5 phút rồi mới lên kem chống nắng và nền để lớp nền không vón.

Kem dưỡng ẩm cho da khô dành cho nam khác gì nữ? Da nam thường dày và nhiều dầu hơn, nhưng nguyên tắc chọn y hệt. Sau cạo râu da dễ khô rát, nên ưu tiên kem không hương liệu, thấm nhanh.

Kem dưỡng ẩm cho da khô lỗ chân lông to dùng được không? Được. Da khô làm lỗ chân lông trông rõ hơn vì bề mặt sần. Chọn lotion hoặc kem mềm thay vì kem quá béo bôi dày cả mặt.

Kem dưỡng ẩm cho da khô mùa hè có cần đổi không? Thường nên chuyển sang kết cấu mỏng hơn hoặc giảm lượng, vì không khí ẩm hơn. Kem mùa đông bôi mùa hè dễ bí và đổ dầu.

Da tay khô nứt nẻ phải làm sao? Kem tay sau mỗi lần rửa tay, đeo găng khi rửa bát. Cách chăm sóc chi tiết có trong bài về da tay khô, móng giòn cùng chuyên mục.

10. Khi nào nên đi khám

  • Dưỡng ẩm đều 2 tuần mà da vẫn ngứa nhiều, ngứa mất ngủ.
  • Có mảng đỏ, vảy dày bạc màu, rỉ dịch, chảy máu, nứt sâu đau.
  • Vùng da khô lan rộng nhanh, kèm sưng nóng, mủ hoặc sốt.
  • Bé sơ sinh, trẻ nhỏ có mảng đỏ ngứa ở má, nếp gấp: đi khám nhi hoặc da liễu.
  • Da khô toàn thân kèm mệt, tăng cân, rụng tóc, sợ lạnh: nên khám nội tiết để kiểm tra.
  • Bà bầu ngứa nhiều toàn thân, nhất là ngứa lòng bàn tay, bàn chân: báo bác sĩ sản khoa sớm.

Những trường hợp như chàm cần bác sĩ kê thuốc bôi có corticoid hoặc thuốc khác; đừng tự mua về bôi kéo dài.

11. Tóm lại: chọn kem dưỡng ẩm cho da khô thế nào

Xác định mức khô của bạn trước, rồi chọn kết cấu tương ứng: hơi căng dùng lotion, gel kem; khô bong tróc dùng kem đặc có ceramide và chất khoá ẩm; tay chân nứt nẻ dùng kem đặc hoặc kem có urê cho da dày. Bôi khi da còn ẩm, ban ngày lớp mỏng và chống nắng, ban đêm lớp dày hơn. Bỏ nước nóng, bớt tẩy da chết và sữa rửa mặt bọt mạnh. Làm đều 2–4 tuần rồi mới đánh giá. Nếu ngứa, đỏ, rỉ dịch kéo dài, hãy đi khám thay vì đổi thêm một hũ kem nữa.